Kamu ihalelerinde ve büyük ölçekli özel inşaat projelerinde uygulanan Anahtar Teslimi Götürü Bedel sözleşmeler, yükleniciler için ciddi bir finansal disiplin gerektirir. Sözleşmenin doğası gereği, işin tamamı için tek bir fiyat belirlenir ve kural olarak metraj artışları fiyata yansıtılmaz. Ancak inşaat süreci her zaman kağıt üzerinde planlandığı gibi gitmeyebilir. İdarenin yeni talepleri, projede yapılan köklü değişiklikler veya öngörülemeyen saha koşulları, yükleniciyi planladığından çok daha fazla harcama yapmaya zorlayabilir.

Peki, “bedel sabittir” ilkesi mutlak mıdır? Yüklenici, yaptığı fazladan imalatların bedelini talep edebilir mi? Bu yazımızda; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde alacak davası açılabilen halleri, sözleşme dışı imalat kavramını ve Yargıtay’ın konuya yaklaşımını detaylıca inceleyeceğiz.

Dikkat !

Anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde “sabit fiyat” kuralı esastır, ancak bu kural yüklenicinin her türlü maliyete katlanmak zorunda olduğu anlamına gelmez. İdarenin kusuru, proje değişiklikleri veya öngörülemez haller söz konusu olduğunda, sözleşme bedeline ek olarak alacak davası açma hakkınız doğabilir. Hak kaybı yaşamamak için hangi imalatların “sözleşme dışı” sayıldığını doğru tespit etmek gerekir.

1. Genel İlke: Bedelin Sabitliği ve İstisnaları

Anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde temel kural; yüklenicinin işi, ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olarak, teklif ettiği bedelle bitirmesidir. Yani, “Ben 100 ton demir gider sandım ama 120 ton gitti, farkını istiyorum” deme hakkı kural olarak yoktur. Çünkü yüklenicinin, “basiretli bir tacir” olarak projeyi önceden incelediği ve bu riskleri öngördüğü varsayılır.

Ancak bu ilke, idarenin sınırsız yetkiye sahip olduğu anlamına gelmez. Hukuk düzeni, yüklenicinin iradesi ve kusuru dışında gelişen, sözleşmenin ekonomik dengesini bozan durumlarda “ek bedel” talep etme hakkını saklı tutar. Alacak davası, işte bu istisnai durumların varlığında gündeme gelir.

2. Hangi Durumlarda Alacak Davası Açılabilir?

Yüklenicinin sabit sözleşme bedeline ek olarak ödeme talep edebileceği başlıca haller şunlardır:

2.1. a) Sözleşme Dışı İmalatlar (Ekstra İşler)

İhale dokümanında, projede ve teknik şartnamede hiç bulunmayan; ancak işin devamı sırasında idarenin talebi veya onayı ile yapılan işlerdir. Eğer idare, sözleşmede olmayan bir imalatı (örneğin binaya ek bir kat çıkılmasını veya bahçeye havuz yapılmasını) istiyorsa, bu iş götürü bedele dahil edilemez. Bu durumda yüklenici, yaptığı bu ek işin bedelini ayrıca talep edebilir.

2.2. b) Proje Değişikliği (Revizyon) Kaynaklı İmalatlar

İnşaat sürerken idare tarafından statik, mimari veya tesisat projelerinde değişiklik yapılabilir. Örneğin, idare duvar malzemesini tuğladan gazbetona çevirirse veya elektrik tesisat projesini revize ederse; bu değişiklikten doğan maliyet farkları 4735 sayılı Kanun m.24 ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) uyarınca yükleniciye ödenmelidir.

2.3. c) Zorunlu ve Öngörülemez Haller (TBK m.480)

Bazen proje kağıt üzerinde kusursuz görünse de, saha gerçekleri farklıdır. Örneğin temel kazısı sırasında öngörülemeyen bir zemin yapısıyla karşılaşılması veya jeolojik zorluklar, maliyeti aşırı artırabilir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.480 ve dürüstlük kuralı gereği, önceden tespiti teknik olarak imkansız olan bu durumlarda bedel uyarlaması talep edilebilir.

3. Kritik Ayrım: Hangi İmalatlar Sözleşme Dışı Sayılır?

Alacak davalarının kaderini belirleyen en önemli nokta, yapılan işin “sözleşme kapsamında mı” yoksa “sözleşme dışı mı” olduğunun tespitidir.

Sözleşme Kapsamında Sayılanlar (Ek Bedel İstenemez):

  • Proje ve teknik şartnamede açıkça yer alan işler.
  • İşin fonksiyonel olarak tamamlanması için yapılması zorunlu olan “tamamlayıcı” imalatlar.
  • Metraj farkından kaynaklanan (projede 100 m2 görünüp sahada 110 m2 çıkan duvar gibi) artışlar.

Sözleşme Dışı Sayılanlar (Ek Bedel İstenir):

  • İhale dokümanında ve projede hiç olmayan yeni imalatlar.
  • İdarenin yazılı talimatıyla yapılan, nitelik veya nicelik değiştiren işler.
  • Mevzuat değişikliği veya iş güvenliği kurallarının sonradan getirdiği zorunlu ek imalatlar.

4. İş Artışı Sınırları ve Yargıtay Kriterleri

Kamu ihalelerinde iş artışı keyfi yapılamaz. 4735 sayılı Kanun m.24‘e göre iş artışı; zorunlu hallerde, idarenin yazılı onayıyla ve sözleşme bedelinin %20’sine kadar yapılabilir. Bu sınırlar içindeki artışlar, sözleşme birim fiyatları veya yeni fiyat analizi üzerinden ödenir.

Peki %20 Sınırı Aşılırsa Ne Olur? Yargıtay ve Danıştay içtihatlarına göre; kural olarak %20’yi aşan iş artışı yapılamaz. Ancak idarenin zorlaması veya onayı ile bu sınır aşılmış ve yüklenici işi tamamlamışsa; idare “Kanun %20 diyor, fazlasını ödemem” diyemez. İdare yapılan işten yararlanmışsa (binayı kullanıyorsa), “Sebepsiz Zenginleşme” hükümleri devreye girer ve yüklenici, %20’yi aşan kısmın bedelini (genellikle piyasa rayiçleri üzerinden) dava yoluyla talep edebilir.

5. İspat Yükü ve Belge Düzeni

Alacak davasında haklı çıkmanın anahtarı “ispat”tır. Yüklenici, yaptığı işin sözleşme dışı olduğunu ve idarenin talimatıyla yapıldığını kanıtlamak zorundadır.

Bu süreçte şu belgeler hayati önem taşır:

  • Yazılı Talimatlar: İdarenin “şunu şöyle yapın” dediği resmi yazılar veya şantiye defteri kayıtları.
  • Tutanaklar: Yapılan ek imalatın miktarını gösteren, kontrol teşkilatıyla birlikte imzalanmış tutanaklar.
  • Proje Karşılaştırmaları: İhale projesi ile revize proje (as-built) arasındaki farkları gösteren teknik raporlar.

6. Sonuç: Hakkınızı Mevzuatla Koruyun

Anahtar teslimi götürü bedel sözleşmeler, yüklenici aleyhine katı kurallar içerse de; hukuk sistemi emeğin ve sermayenin haksız yere idareye geçmesine izin vermez. İdarenin talimatıyla yapılan, projede olmayan veya revizyon sonucu doğan imalatlar, yüklenicinin “alacak hakkı”dır. Ancak bu hakların tahsili, sıkı şekil şartlarına ve ispat kurallarına bağlıdır. “Nasılsa yapıyorum, parasını sonra alırım” düşüncesiyle hareket etmek yerine; her ek imalatı yazılı hale getirmek, ihtirazi kayıtları düşmek ve süreci uzman bir inşaat hukuku avukatı ile yürütmek, firmanızın geleceği için en güvenli yoldur.

Dikkat !

Yargı kararlarına göre; idarenin yazılı talimatı veya onayı olmaksızın, yüklenicinin kendi inisiyatifiyle yaptığı “fazla” işler için bedel talep etmesi mümkün değildir. Bu nedenle, projede olmayan bir işi yapmadan önce mutlaka idareden yazılı talimat almalı veya durumu tutanakla tespit etmelisiniz.

Ek imalat alacaklarınız, iş artışı hesaplamaları ve dava süreçleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz

Yeni Kamu Yapım İşlerinde Tasfiye Süreci, Kesin Hesap ve Hukuki Uyuşmazlıklar
Back to list
Eski Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşmeler: 4735 Sayılı Kanun ve YİGŞ Kapsamında Hukuki İnceleme

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir